| |
DİKKAT
EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
TANIM
Dikkat eksikliği hiperaktivite
bozukluğu, bireyin yaşına ve gelişim düzeyine
uygun olmayan aşırı hareketlilik, istekleri
erteleyememe (impulsivite) ve dikkat sorunları ile
kendini gösteren bir psikiyatrik bozukluktur (APA
1994).
TEMEL BELİRTİLER
Bu bozukluğun 3 temel belirtisi
vardır:
- Dikkat
eksikliği,
- Aşırı
hareketlilik,
- Dürtüsellik
Bir kişide dikkat eksikliği
hiperaktivite bozukluğunun varlığından söz
edebilmek için bu belirtilerin 7 yaştan önce
başlamış olması, birden fazla ortamda
görülüyor olması, sürekli olması ve kişinin
günlük yaşamını etkileyecek boyutta olması
gerekir.
7
yaştan önce başlamış olmalı
Kalıcı
ve sürekli olmalı (en az 6 aydır)
Birden
fazla ortamda görülmeli (hem ev hem okul)
Dikkat Eksikliği:
Dikkat eksikliği dikkat
süresinin ve yoğunluğunun bireyin yaşına göre
olması gerekenden az olmasıdır. Dikkatin belirli
bir noktaya toplanamaması ve kolayca dağılması,
dağınıklık, unutkanlık, eşyaları kaybetme gibi
belirtilerle kendini gösterir.
Dikkat eksikliğinde sorun
dikkat edememek değil, dikkatin belirli bir noktaya
odaklanamamasıdır. Bu tür bireyler aynı anda tüm
uyaranlara birden dikkat ederler bu nedenle belirli
bir işle uğraşırken başka bir uyarıcı
kolaylıkla dikkatin dağılmasına neden olur. O
anda uğraştıkları işi bırakıp bir başka işe
yönelebilirler.
Uyarana ve çevreye ait bazı
faktörler dikkat süresi ve yoğunluğunu etkiler.
Ödev başında 10 dk’dan fazla oturamayan bir
çocuk bilgisayar başında saatlerce oyun
oynayabilir ya da sevdiği bir TV programını
izleyebilir. Dikkat eksikliği olan bir birey için
dikkatin bir noktaya odaklanması ve sürdürülmesi
kalabalık, gürültülü ve uyaranın fazla olduğu
ortamlarda daha da zor olur. Bununla birlikte
bire bir ilişkilerde, sakin
ortamlarda ve ilgisini çeken bir konuda daha uzun
süre odaklanabilir.
Dikkat süresi ve yoğunluğu
her yaşta farklıdır. 5-6 yaşlarındaki bir çocuk
için normal kabul edilebilecek dikkat süresi 12
yaşındaki bir çocuk için kısadır. Bu nedenle
her birey kendi yaş dilimi içinde
değerlendirilmelidir.
Amerikan Psikiyatri
Birliği’nce Tanımlanan Dikkat Eksikliği
Ölçütleri
1.Belirli bir işe ya da
oyuna dikkatini vermekte zorlanır.
2.Dikkati
kolayca dağılır.
3.Dikkatsizce
hatalar yapar.
4.Başladığı
işi bitiremez.
5.Kendisiyle
konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünür.
6.Görev
ve etkinlikleri düzenlemekte zorlanır.
7.Yoğun
zihinsel çaba gerektiren işleri yapmaktan kaçınır
(ev ödevi, okul aktiviteleri gibi).
8.Etkinlikler
için gereken eşyaları kaybeder.
9.
Günlük etkinliklerde unutkandır.
Bunlardan en az 6’sının, en
az 6 aydır, birden fazla ortamda görülüyor
olması durumunda dikkat eksikliği olabileceği
düşünülür.
Anne Baba ve
Öğretmenlerin Dikkat Eksikliği Olan çocukları
Tanımlamaları
Anne babalar:
“Söylediklerim bir
kulağından girip diğerinden çıkıyor ”
“Sanki aklı hep başka
yerde, çok dalgın”
“ Bilgisayar başında
saatlerce oturabiliyor ama ödev başında en çok 10
dk ”
“Çok sık eşya
kaybediyor”
Öğretmenler:
“ Dersi dinleyemiyor,
sürekli etrafı ile ilgili ”
“ Başladığı işi
bitirmiyor ”
“ Sınavlarda dikkatsizce
hatalar yapıyor ”
“Ödev başında çok
yavaş, 10 dakikalık işi 3-4 saatte bitiremiyor”
Aşırı Hareketlilik:
Aşırı hareketlilik
(hiperaktivite) bireyin yaşına ve gelişim
düzeyine uygun olmayacak biçimde hareketli
olmasıdır. Uzun süre yerinde oturamama, otururken
elin ayağın kıpır kıpır olması, çoğu zaman
hareket halinde olma, çok konuşma gibi belirtilerle
kendini gösterir.
Tanı için tanımlanan 6 temel
ölçüt vardır.
Amerikan Psikiyatri
Birliği’nce Tanımlanan Hiperaktivite
Ölçütleri
1.
Eli ayağı kıpır kıpırdır.
2.Oturduğu yerde duramaz.
3.Gereksiz
yere sağa sola koşturur, eşyalara tırmanır.
4.Sakince
oynamakta zorlanır.
5.Sürekli
hareket eder ya da sanki motor takılmış gibidir.
6.Çok
konuşur.
Anne Baba ve
Öğretmenlerin Aşırı Hareketliliği
Tanımlamaları:
Anne babalar
“Daha karnımdayken bile kıpır kıpıdı
“
“ Eli dursa ayağı oynar
“
“ Sürekli hareket halinde
, yürümez koşar “
“ Ya konuşur ya sesler
çıkarır “
“ TV izlerken bile hareket
eder “
Öğretmenler
“ Sırada oturmanın 50
çeşidini gösterebilir ”
“ Sınıfta nereye baksam onu görüyorum
“
“ Sırada otururken bile
eli ayağı hareket ediyor”
Dürtüsellik
(impulsivite) :
Dürtüsellik genel olarak
bireyin kendinini kontrol edebilmesinde sorun
olmasıdır. Acelecilik, istekleri erteleyememe, söz
kesme, düşünüdüğünü hemen yapma, aklına
geleni geldiği anda söyleme, sırasını beklemekte
güçlük çekme gibi belirtilerle kendini gösterir.
Amerikan Psikiyatri
Birliği’nce Tanımlanan Dürtüsellik Ölçütleri
1.Sorulan
soru tamamlanmadan yanıt verir.
2.Sırasını
beklemekte güçlük çeker.
3.Başkalarının
sözünü keser ya da oyunlarında araya girer.
Anne
Baba ve Öğretmenlerin Dürtüselliği
Tanımlamaları:
Anne babalar
“10 yaşına geldi hala
söz kesmemeyi öğrenemedi ”
“ Düşünmeden hareket
eder ”
“ Sabırsızdır, istekleri
hemen olsun ister ”
Öğretmenler
“ Asla sırasını
bekleyemez ”
“ Daha soruyu tamamlamadan
cevabını vermeye kalkıyor ”
“ Aklına
geleni hemen yapıyor”
