T.C.
MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI
ÖZEL EĞİTİM HİZMETLERİ YÖNETMELİĞİ
573
Sayılı Özel Eğitim Hakkında KHK
Amaç
Madde 1-Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin
amacı; özel eğitim gerektiren bireylerin, Türk Millî Eğitiminin genel amaçları
ve temel ilkeleri doğrultusunda, genel ve meslekî eğitim görme haklarını
kullanabilmelerini sağlamaya yönelik esasları düzenlemektir.
Kapsam
Madde 2-Bu Kanun Hükmünde Kararname;
özel eğitim gerektiren bireyler ile onlara doğrudan veya dolaylı olarak
sunulacak eğitim hizmetlerini; bu hizmetleri sağlayacak okul, kurum ve
programları kapsar.
Madde 3-Bu Kanun Hükmünde Kararnamede
geçen;
a) “Özel eğitim gerektiren birey”,
çeşitli nedenlerle, bireysel özellikleri ve eğitim yeterlilikleri açısından
akranlarından beklenilen düzeyden anlamlı farklılık gösteren bireyi,
b) “Özel eğitim”, özel eğitim
gerektiren bireylerin eğitim ihtiyaçlarını karşılamak için özel olarak
yetiştirilmiş personel, geliştirilmiş eğitim programları ve yöntemleri ile
onların özür ve özeliklerine uygun ortamlarda sürdürülen eğitimi,
c) “Kaynaştırma”, özel eğitim
gerektiren bireylerin diğer bireylerle karşılıklı etkileşim içinde
bulunmalarını sağlamak ve eğitim amaçlarını en üst düzeyde gerçekleştirmek için
geliştirilmiş eğitim ortamlarını,
d) “Tanılama”, eğitsel amaçla, bireyin
tüm gelişim alanlarındaki özelliklerinin belirlenerek değerlendirilmesi
sürecini,
e) “Bakanlık”, Millî Eğitim
Bakanlığını,
ifade eder.
Özel Eğitimin Temel İlkeleri
Madde 4-Türk Millî Eğitimini düzenleyen
genel esaslar doğrultusunda özel eğitimle ilgili temel ilkeler şunlardır:
a) Özel eğitim gerektiren tüm bireyler,
ilgi, istek, yeterlilik ve yetenekleri doğrultusunda ve ölçüsünde özel eğitim
hizmetlerinden yararlandırılır.
b) Özel eğitime erken başlamak esastır.
c) Özel eğitim hizmetleri, özel eğitim
gerektiren bireyleri sosyal ve fiziksel çevrelerinden mümkün olduğu kadar ayırmadan plânlanır ve yürütülür.
d) Özel eğitim gerektiren bireylerin,
eğitsel performansları dikkate alınarak, amaç, muhteva ve öğretim süreçlerinde
uyarlamalar yapılarak diğer bireylerle birlikte eğitilmelerine öncelik verilir.
e) Özel eğitim gerektiren bireylerin
her tür ve kademedeki eğitimlerinin kesintisiz sürdürülebilmesi için her türlü
rehabilitasyonlarını sağlayacak kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapılır.
f) Özel eğitim gerektiren bireyler için
bireyselleştirilmiş eğitim plânı geliştirilmesi ve eğitim programlarının
bireyselleştirilerek uygulanması esastır.
g) Özel eğitim politikalarının
geliştirilmesinde, özel eğitim gerektiren bireylerin örgütlerinin görüşlerine
önem verilir.
h) Özel eğitim hizmetleri, özel eğitim
gerektiren bireylerin toplumla etkileşim ve karşılıklı uyum sağlama sürecini
kapsayacak şekilde plânlanır.
Tanılama-Değerlendirme-Yerleştirme
Madde 5- Her aşamadaki tanılamada,
bireyin eğitsel performans düzeyi belirlenir, gelişim alanlarındaki özellikleri
değerlendirilir ve bu değerlendirme sonuçları dikkate alınarak eğitim amaçları
ve hizmetleri plânlanır, en uygun eğitim ortamına yerleştirilmesine karar
verilir.
Tanılama, değerlendirme ve yerleştirme
sürecinin her aşamasında ailenin de görüşü alınarak katılımı sağlanır.
Erken Çocukluk Dönemi Eğitimi
Madde 6- Erken çocukluk dönemindeki
özel eğitim hizmetleri ailenin bilgilendirilmesi ve desteklenmesi temeline
tayalı olarak evlerde ve kurumlarda sürdürülür.
Okul Öncesi Eğitimi
Madde 7- Tanısı konulmuş özel eğitim
gerektiren çocuklar için okul öncesi eğitimi zorunludur. Bu eğitim özel eğitim
okulları ile diğer okul öncesi eğitim kurumlarında verilir. Gelişim ve bireysel
özellikleri dikkate alınarak, özel eğitim gerektiren çocukların okul öncesi
eğitim süreleri uzatılabilir.
İlköğretim
Madde 8- Okul öncesi eğitimini
tamamlayan veya zorunlu ilköğretim çağına gelmiş özel eğitim gerektiren
çocuklar için hazırlık sınıfları açılabilir.
Hazırlık sınıflarının amacı,
öğrencilerin gelişim ve bireysel özellikleri ile gereksinimleri doğrultusunda
onları örgün eğitimi izleyebilecekleri duruma getirmektir.
Özel eğitim gerektiren bireyler,
ilköğretimlerini özel eğitim okulları ve/veya diğer ilköğretim okullarında
sürdürürler.
Zorunlu ilköğretim programlarının
amaçlarını gerçekleştirecek durumda olmayan bireyler için gelişim alanlarındaki
performans düzeyleri dikkate alınarak hazırlanmış eğitim programlarının
uygulanacağı kurumlar açılır.
Orta Öğretim
Madde 9- Özel eğitim gerektiren bireyler,
orta öğretimlerini özel eğitim okullarında ve/veya diğer genel ve meslekî
teknik orta öğretim okullarında sürdürürler.
Yüksek Öğretim
Madde 10- Özel eğitim gerektiren
bireylerin ilgi, istek, yetenek ve yeterlilikleri doğrultusunda ve ölçüsünde
yüksek öğretim imkânlarından faydalanabilmeleri için gerekli özel tedbirler
alınır.
Yaygın Eğitim
Madde 11- Özel eğitimin temel ilkeleri
doğrultusunda farklı konu ve sürelerde, özel eğitim gerektiren bireyler için
temel yaşam becerilerini geliştirmek, öğrenme ihtiyaçlarını karşılamak, işe ve
mesleğe hazırlamak amacıyla yaygın eğitim programları düzenlenir. Özel eğitim
gerektiren bireylerin aileleri ve yakın çevrelerinin bireyin gelişim sürecinde
aktif rol almalarına ve onlarla birlikte yaşama becerilerini geliştirmelerine
yönelik yaygın eğitim programlarına öncelik verilir.
Kaynaştırma
Madde 12- Özel eğitim gerektiren
bireylerin eğitimleri, hazırlanan bireysel eğitim planları doğrultusunda
akranları ile birlikte her tür ve kademedeki okul ve kurumlarda uygun yöntem ve
teknikler kullanılarak sürdürülür.
Özel Eğitim Okullarında Eğitim
Madde 13- Benzer yetersizlikleri olan
akranları ile birlikte ayrı bir okul veya kurumda eğitim görmeleri gereken özel
eğitim gerektiren öğrencilerin eğitimi, uygun kaynaştırma modelleri ile
düzenlenerek, özel eğitim okul ve kurumlarında sürdürülür.
Özel Eğitim Desteği
Madde 14- Özel eğitim gerektiren bireylere, her tür ve kademedeki eğitim
ortamlarında devam ettiği eğitim programlarının amaçlarını gerçekleştirmek
üzere özel eğitim desteği verilir. Bu amaçla bireysel ve grupla eğitim
imkanları sağlanır.
Herhangi bir eğitim kurumuna devam
edecek durumda olmayan zorunlu eğitim çağındaki özel eğitim gerektiren
bireylere yetersizlikten etkilenme düzeyine bakılmaksızın temel yaşam
becerilerini geliştirme ve öğrenme ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik eğitim
programları uygulanır.
Eğitim Programları
Madde 15- Özel eğitimde, eğitim
programları bireylerin eğitsel performansları dikkate alınarak ve programın
amaçları bireye uyarlanarak uygulanır.
Özel eğitim okul ve sınıflarında normal
okul programları uygulanır, ancak; öğrencilerin özellikleri ve öğrenme
yeterlilikleri dikkate alınarak, söz konusu programlarda denkliği bozmayacak
şekilde düzenlemeler yapılır. Özel eğitim okul ve sınıf programları, öğrencileri,
eğitimlerini normal okullarda akranlarıyla birlikte sürdürecek yeterliliklere
ulaştırmayı amaçlayan bir yaklaşımla hazırlanır.
Özel eğitim okul ve sınıflarında
süreleri ve içerikleri öğrencilerin özelliklerine göre hazırlanmış özel eğitim
programları da uygulanabilir. Bu programları tamamlayanlara verilecek diploma
ve sertifikaların denkliği ile üst öğrenim kurumlarına devam gibi konular ve
öğrenciye sağlayacağı haklar Bakanlıkça belirlenir.
Özel eğitim gerektiren bireyleri ilgi,
ihtiyaç ve yetenekleri doğrultusunda iş hayatında geçerliliği olan görevlere
hazırlayıcı iş ve meslek eğitim programları; uygulama ağırlıklı ve bireyin o
işi veya mesleği amaçlanan yeterlilikte yapmasını sağlayacak şekilde
sürdürülür.
Değerlendirme
Madde 16- Normal akranları ile birlikte
eğitim gören özel eğitim gerektiren öğrencilerin hazırlanan eğitim planındaki
amaçları gerçekleştirme düzeyleri, devam ettikleri okulun sınıf geçme ve sınav yönetmeliğine göre değerlendirilir. Ancak,
özür ve özellikleri dikkate alınarak sınavlarda gerekli önlemler alınır ve
düzenlemeler yapılır.
Özel eğitim okul ve sınıflarında eğitim
gören öğrencilerin değerlendirilmesinde, öncelikle bireyselleştirilmiş eğitim
planlarında konulan amaçların gerçekleştirilmesi esas alınır.
Özel Eğitim, Rehberlik ve Psikolojik
Danışma Hizmetleri
Madde 17- Eğitim öğretim kurumlarındaki
rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri ile özel eğitim hizmetlerini
düzenlemek, koordineli bir şekilde yürütülmesini sağlamak, izlemek ve
değerlendirmek üzere her ilde milli eğitim müdürlüğüne bağlı olarak il milli
eğitim müdür yardımcısı veya şube müdürü başkanlığında özel eğitim rehberlik ve
psikolojik danışma hizmetleri birimi kurulur.
İllerde özel eğitim rehberlik ve
psikolojik danışma hizmetleri bu birim tarafından yürütülür.
Özel Eğitim Okulları
Madde 18- Durumları ayrı bir okulda
özel eğitim gerektiren bireyler için özür ve özelliklerine uygun gündüzlü veya
yatılı özel eğitim okulları açılır.
Birden fazla özürü
bulunan öğrenciler için özel eğitim okullarında özel eğitim sınıfları
açılabilir.
Özel eğitim okullarında açılan yaygın
eğitim programlarına katılan özel eğitim gerektiren bireyler ile söz konusu
okulların aile eğitim programlarına katılanlardan öğrencilerin birinci derecede
yakınlarının eğitimleri süresince iaşe ve ibateleri Bakanlıkça karşılanır.
Özel Eğitim Kurumları
Madde 19- Özel eğitim gerektiren
bireylere özel eğitim desteği sağlamak veya onları iş ve mesleğe hazırlamak
veya örgün eğitim programlarından yararlanamayacak durumda olanların temel
yaşam becerilerini geliştirmek ve öğrenme ihtiyaçlarını karşılamak üzere
gündüzlü özel eğitim kurumları açılabilir.
Özel eğitim kurumlarında, özel eğitim
gerektiren bireyleri iş hayatında geçerliliği olan görevlere hazırlamak
amacıyla açılan iş ve meslek kurslarına devam edenler, 5/6/1986 tarihli ve 3308
sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanunu’nun çırak öğrencilere verdiği
haklardan yararlanırlar.
Diğer Okul ve Kurumlarda Özel Eğitim
Madde 20- Durumları normal akranlarıyla
birlikte eğitim görmeye uygun olan özel eğitim gerektiren bireyler, eğitim ve
öğretimlerini resmi ve özel okul öncesi, ilköğretim ve orta öğretim okullarında
sürdürürler. Bu okullarda özel eğitim gerektiren bireylere özel eğitim desteği
sağlamak üzere yardımcı derslikler oluşturulur, özel araç-gereç ile eğitim
materyalleri sağlanır ve diğer özel tedbirler alınır.
Durumları ayrı bir sınıfta eğitilmeyi
gerektiren öğrenciler için özür ve özelliklerine göre okul öncesi, ilköğretim
ve orta öğretim kurumlarda özel eğitim sınıfları açılır.
Çıraklık ve yaygın eğitim
faaliyetlerinde de bu tür uygulamalara yer verilir.
Rehberlik ve Araştırma Merkezleri
Madde 21-Rehberlik ve araştırma
merkezleri, eğitim-öğretim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma
hizmetlerinin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesine ilişkin gerekli her
türlü çalışmaların yanı sıra özel eğitim gerektiren bireyleri de tanılamada
belirtildiği şekilde inceler, tanılar, yerleştirilebilecekleri en uygun eğitim
ortamını önerir ve bu bireylere rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri
sunar.
Nüfus ve hizmet potansiyeline göre
merkez ve diğer ilçelerde de rehberlik ve araştırma merkezleri açılabilir.
Rehberlik ve Psikolojik Danışma
Hizmetleri Servisi
Madde 22-Örgün ve yaygın eğitim
kurumlarına devam eden bireylere rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri
götürmek üzere eğitim-öğretim kurumlarında kurulan rehberlik ve psikolojik
danışma hizmetleri servisleri, kurumlarındaki özel eğitim gerektiren bireylere
de eğitim ihtiyaçları ve özelliklerine göre bu hizmetleri sunar.
Bu servisler, rehberlik ve danışma
hizmetlerini yürütürken bölgelerindeki rehberlik ve araştırma merkezi ile diğer
ilgili kurumlarla iş birliği yaparlar.
Okul ve Kurum Açma
Madde 23-Özel eğitim okul ve kurumları
ile rehberlik ve araştırma merkezleri Bakanlıkça açılır.
Gerçek ve tüzel kişiler özel eğitim
gerektiren bireylerin eğitim ve öğretimleri için 8/6/1965 tarihli ve 625 sayılı
Özel Öğretim Kurumları Kanunundaki esaslara uygun olarak özel okul veya kurum
açabilirler.
Bakanlık, 625 sayılı Özel Öğretim
Kurumları Kanununa göre açılmış ve hisselerinin tümü kamu yararına çalışan
dernek ve vakıflara ait özel eğitim okul ve kurumlarının hizmetlerinin
niteliğini yükseltmek ve öğrencilere maliyeti düşürmek amacıyla; bu okul ve
kurumlara eğitim-öğretim hizmetleri sınıfında personel, program gibi destekler
sağlayabilir.
Resmi ve Özel Öğretim Kurumlarında Özel
Eğitim
Madde 24-Resmi ve özel okul öncesi,
ilköğretim ve orta öğretim okulları ile yaygın eğitim kurumları; kendi
çevrelerindeki özel eğitim gerektiren bireylere özel eğitim hizmetleri sağlamakla
yükümlüdürler.
Söz konusu okul ve kurumlarda, özel
eğitim gerektiren bireylerin eğitim-öğretim görmelerini sağlamak üzere gerekli
tedbirler alınır.
Personel
Madde 25-Özel eğitim okul ve kurumları
ile özel eğitime destek sağlayan okul ve kurumların eğitim-öğretim sınıfı
personel ihtiyacı öncelikle karşılanır; ihtiyaç duyulan uzman personel atanır
veya diğer kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapılarak görevlendirilir.
Teftiş ve Denetim
Madde 26-Özel eğitim okul ve kurumları
ile özel eğitime destek sağlayan kurumların faaliyetlerinin teftiş ve denetimi
özel eğitim ve/veya rehberlik ve psikolojik danışma alanlarında yetişmiş
müfettişlerce yapılır.
Özel Eğitim Araçları
Madde 27-Resmi okul ve kurumlarda
eğitim ve öğretimlerini sürdürdükleri sürece, özel eğitim gerektiren bireylerin
bu hizmetlerden etkin şekilde yararlanmalarını sağlayacak her türlü araç-gereç
ihtiyaçları Bakanlıkça karşılanır.
Kaldırılan Hükümler
Madde 28-12/10/1983 tarihli ve 2916
sayılı Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçici Madde: Bu kanun Hükmünde
Kararnamenin uygulanması ile ilgili hususlar Bakanlıkça hazırlanacak
yönetmeliklerde belirtilir. Söz konusu yönetmelikler, bu Kanun Hükmünde
Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde çıkartılır.
Yürürlük
Madde 29-Bu Kanun Hükmünde Kararname
yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 30-Bu Kanun Hükmünde Kararname
hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.