DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU

ANABABA-ÖĞRETMEN ELKİTABI

Hazırlayan: Özlem Sürücü ( ozlem.surucu@softhome.net )

Yayınevi: YA-PA Yayınları

Satış Fiyatı: 15.000.000 (15 Miyon TL)

Kitabevlerinden ya da Dikkat Eksikliği Hiperaktivite ve Özel Öğrenme Güçlüğü Derneği’nden temin edilebilir.

Dernek adres ve telefonları:

0 312 425 7 425

Tunalı Hilmi Caddesi 31/2 Küçükesat Ankara

www.hiperaktivite.org.tr

hiperaktivite-w@tr.net

İÇİNDEKİLER

Teşekkür

Önsöz

Giriş

I. BÖLÜM

GENİŞ BİR BAKIŞ AÇISIYLA DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU

DEHB’de Temel Sorun

Temel Belirtiler

Eşlik Eden Belirtiler

Alt Tipleri

Birlikte Görülen Psikiyatrik Bozukluklar

Nedenleri

Tanı ve Ayırıcı Tanı

Değişik Yaşlardaki Görünümleri

Sıklığı

II. BÖLÜM

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞUNUN TEDAVİSİ

İlaç Tedavileri

Anababa, Öğretmen Eğitimleri

Çocuğa Özel Tedavi ve Eğitim Planı

Ortamın Düzenlenmesi

Alternatif Tedaviler

Farklı Tedavi Yöntemlerinin Etkinliğinin Karşılaştırılması

Tedavinin İzlenmesi

III. BÖLÜM

ANABABA EĞİTİMİNDE İLK BASAMAK: TEMEL ÇOCUK YETİŞTİRME İLKELERİ

Empati

Etkili İletişim

Sevgi Göstermek

Çocuğu Tanımak ve Kabul Etmek

Hataları Öğrenme Fırsatı Olarak Görebilmesine Yardım Etmek

Sorumluluk ve Yardımseverliğin Gelişimini Sağlamak

Problem Çözme ve Karar Verebilme Becerilerini Geliştirmek

Disiplin

IV. BÖLÜM

ANABABA EĞİTİMİNDE İKİNCİ BASAMAK: OLUMLU İLİŞKİ KURMAK

DEHB Olan Bir Çocuğun Anababası Olmak

İşe Yaramayan Yaklaşımları Değiştirebilmek

Anne ve Baba Tutumlarındaki Farklılıklar

Çocukla Doğru ve Etkili Biçimde İlgilenmek

Olaylar Karşısında Sakin Kalabilmek

V. BÖLÜM

ANABABA EĞİTİMİNDE III. BASAMAK: DAVRANIŞ KONTROL SİSTEMLERİ

Davranışların Analizi

Davranış Sorunlarını Önlemek

Direnmeyi Azaltacak Yaklaşımlar

Çocukla Birlikte Problem Çözme Uygulaması

Kuralları Sonuçlarla Desteklemek

VI. BÖLÜM

ANABABA EĞİTİMİNDE IV. BASAMAK: SOMUT ÖDÜLLENDİRME SİSTEMLERİ

Neden Somut Ödüllendirme Gerekiyor ?

Marka ve Puan Sistemleri

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

VII. BÖLÜM

ÖĞRETMEN ANABABA ÇOCUK ORTAKLIĞI

Öğretmen Aile İlişkileri

Ailelerin Okula Yaklaşımı

Öğretmen Çocuk İlişkisi

VIII. BÖLÜM

AKADEMİK BAŞARI SORUNLARI İÇİN OKULDA YAPILABİLECEKLER

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun Öğrenme Üzerine Etkileri

Öğrenme Türleri

Öğretme Yöntemleri ve Kaynaklarında Yapılabilecek Düzenlemeler

Sınıfta Not Tutma ve Yazılı Çalışmalar Konusunda Yapılabilecekler

Ev Ödevleri Üzerinde Yapılabilecek Düzenlemeler

Sınavlar ve Not Verme Yöntemleri Üzerinde Yapılabilecek

Düzenlemeler

IX. BÖLÜM

DAVRANIŞ SORUNLARI İÇİN OKULDA YAPILABİLECEKLER

Öğrenci Destek Ekibi

Davranış Analizi ve Davranış Müdahale Planı

Davranış Sorunlarını Önleyici Yaklaşımlar

Sınıf Yönetimi

Duygusal Olarak Güvenli Bir Çevre Oluşturmak

Uyum ve Davranış Sorunları İçin Genel Öneriler

Davranış Bildirim Sistemleri

Tedaviyle Oluşan Değişikliklerin Okulda İzlenmesi ve Kaydedilmesi

X. BÖLÜM

EV ÖDEVLERİ

Ev Ödevlerinin Önemi

Ödev Sistemini Dengelemek

Motivasyon Eksikliği

XI. BÖLÜM

SOSYAL İLİŞKİLER

Sosyal Becerileri Güçlendirmek

Kardeş İlişkileri

XII. BÖLÜM

OYUNLAR, HOBİLER, SPOR VE DİĞER ETKİNLİKLER

Oyun Oynamanın Önemi

Çocuklarda Kendini Kontrol Becerilerini Geliştiren Oyunlar

Evde ve Sokakta Oynanabilecek Oyunlar

Spor ve Diğer Etkinlikler

DEHB İçin Uygun OLmayan Bir Etkinlik: TV İzlemek

KAYNAKÇA

TANITIM:

Kitabın ilk bölümünde dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu eşlik eden belirtiler, nedenleri ve tanı yöntemleri aktarılmıştır. Burada aktarılan bilgiler anababa ve öğretmenlerin bu çocukları daha iyi anlamalarını sağlamakta bu da öfke, çaresizlik umutsuzluk gibi duyguları azaltmaktadır.

İkinci bölümde DEHB’nin tedavi yöntemleri üzerinde durulmuştur. İlaç tedavilerinin etkileri, yan etkileri, bu konudaki kaygılar, çekinceler ve yanlış kanılar tartışılmıştır. İlaç tedavilerinin yanı sıra çocuğun bireysel terapisi, eğitimi ve alternatif tedavi yöntemleri konusunda da bilgiler sunulmuştur. Bu bölümde ayrıca dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan kişiler için evde ve okulda ortamın düzenlenmesi hakkında bilgiler verilmiştir.

Anababa eğitimi uygulamaları sırasında anababaların önemli bir bölümünün çocuk yetiştirme konusunda yeterli bilgi ve beceriye sahip olmadıkları gözlenmiştir. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan bir çocuğun anababası olmak her şeyden önce anababa olmanın ve çocuk yetiştirmenin temel ilkelerine uymayı gerektirir. Çocuğuyla sağlıklı iletişim kuramayan, ona empatik yaklaşamayan, sevgisini göstermeyen, disiplin kuramayan bir anababanın, sadece uyum ve davranış sorunlarıyla baş etmek için önerilen bazı uygulamalarla başarıya ulaşması mümkün değildir. Hatta bu uygulamalar bazı çocukların daha fazla tepki ve öfkesine neden olup, sorunların daha fazla artmasına neden olmuştur. Bu nedenle dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocukların anababalarının eğitimine çocuk yetiştirmenin temel ilkelerinin tartışıldığı bir bölüm ile başlanmıştır.

Programın en önemli hedeflerinden birisi de çocuğun anababasıyla arasındaki yıpranmış, gerginleşmiş ilişkilerin yeniden olumlu bir çerçeveye oturtulmasıdır. Çocukların anababaya karşı uyumlu davranmalarının temelinde onları memnun etme istekleri yatmaktadır. Çocuğun bu isteği duyabilmesi için anababayla olumlu bir ilişki içinde olması gerekmektedir. Bu bilgiye dayanılarak, anababa eğitiminde ikinci basamak olan, çocuğa olumlu ilgi gösterebilme, özel zaman uygulaması, eleştiriyi azaltmak ve olaylar karşısında sakin kalmak gibi yaklaşımlar aktarılmıştır.

Anababa eğitiminin üçüncü basamağı, etkili iletişim, çocuğa sınır koyma ve aşamalı disiplin yaklaşımlarını içermektedir. Burada asıl hedef, disiplinin sadece çocuk uyumsuz davrandığı zamanlarda başvurulması gereken bir yöntem olarak düşünülmemesi, çocuk yetiştirmenin önemli bir parçası olmasıdır. Kural, sınır koyma, disiplin evdeki ve okuldaki yaşamda her zaman var olduğunda çocuklar bu kuralları içselleştirecek ve öz disiplin sahibi olacaktır. Amaç “Çocuğum sorumsuz davrandığı zaman ne yapmalıyım ?” sorusunu “Çocuğumun sorumluluk sahibi olması için ne yapmalıyım ?” sorusuna dönüştürebilmektir.

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocukların bazılarında istenmeyen davranışlarla baş etmek ve olumlu davranışlar geliştirmek için ilk üç basamakta yapılan uygulamalar yeterli olmaz. Bu uygulamaların somut ödüllendirme sistemleri ile desteklenmesi gerekebilir. Anababa eğitiminde dördüncü basamak olarak somut ödüllendirme sistemi, bu sistemin avantajları ve zorlukları tartışılmıştır.

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun akademik başarı ve okuldaki sosyal ilişkiler üzerinde çeşitli olumsuz etkileri olmaktadır. Çocukların eğitim süreçleri ve okul hayatları üzerine bu kadar doğrudan etkisi olan bir sorunun okuldan ve öğretmenden bağımsız bir şekilde ele alınması düşünülemez. Bu nedenle kitapta okul ortamında yapılabilecekler üç bölümde incelenmiştir. İlk bölümde anababa öğretmen ve çocuk arasındaki ilişkiler üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde bu çocukların sahip oldukları kapasitelerini kullanabilmeleri için ders işleme yöntem ve teknikleri, sınavlar ve ödevler üzerinde yapılabilecek bazı uyarlamalar önerilmiştir. Üçüncü bölümde ise okulda yaşanan uyum ve davranış sorunlarına yönelik yaklaşımlar ele alınmıştır.

Okul çağında çocuğu olan anababaların sıklıkla sorun olarak tanımladıkları bir konu da ev ödevleri ve ders çalışma yöntemleridir. Çocukta DEHB varsa ödevler ve ders çalışma konusunda daha fazla sorun yaşanmakta hatta anababanın çocukla ilişkisi önemli ölçüde zedelenmektedir. Bu nedenle anababa öğretmen eğitimi programı içinde anababa, öğretmen ve çocuğun ev ödevleri konusundaki görevleri net olarak tanımlanmakta ve ödev sorunlarıyla baş etmede önemli noktalar vurgulanmıştır. Anababa ve öğretmenlerin en fazla yakındığı konulardan birisi de bu çocukların motivasyonlarının az olmasıdır. Bu bölümde, motivasyon eksikliğinin nedenleri ve nasıl arttırılacağı üzerinde durulmuştur.

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocukların kardeşleri de bir şekilde sorundan etkilenirler. Kardeşlerin bu etkilenme sonunda nasıl belirtiler göstereceği kendi kişilik yapıları ve zorluklarla baş etme biçimlerine göre farklı olur. Bu bölümde kardeşlerin yaşayabileceği sorunlar, oluşabilecek belirtiler ve bunların çözümleri ele alınmıştır.

Sosyal ilişkilerde yaşanan sorunlar, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocukların çoğunun yaşamlarını olumsuz etkilemektedir. Sosyal becerileri güçlendirmek bölümünde bu konuda yapılabilecekler tartışılmıştır.

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocukların kendilerini iyi hissetmeleri, çevreleriyle olumlu ilişkiler kurabilmeleri ve çeşitli becerilerini geliştirmelerinde sosyal etkinliklerin, oyunların, hobilerin ve sporun yeri çok önemlidir. Bu bölümde çocukların kendi aralarında ya da anababalarıyla birlikte oynayabileceği bazı oyunlar, etkinlikler ve sporlardan söz edilmiştir.